Stille tocht in stilte

Met zijn armpjes omhoog stond onze kleinzoon van 1 jaar op een afstand voor ons. Afwachtend keek hij ons aan met een paar ondeugende oogjes terwijl zijn blonde bos dansende krulletjes ons toewuifde. Hij begreep niets meer van zijn opa en oma. Altijd als hij zijn handjes naar ons uit stak tilden we hem op en drukten het manneke stevig tegen ons aan. Praten heeft hij nog geen belang bij, want ieder ziet en doet toch wel wat hij wil. Het coronavirus pakt deze, hoe klein de momentjes ook zijn, ook nog eens af. Al staat dit niet in verhouding met het verdriet wat vele anderen hebben. Gelukkig kunnen wij dit allemaal weer inhalen en hem zo knuffelen, dat hij zijn handjes niet eens meer naar ons durft uit te steken. 
1 Jaar was ook Izak Levij toen hij op vrijdag 27 november 1942 rond middernacht werd opgehaald. Op vrijdagavond bij zonsondergang begint wekelijks de viering van de sjabat en eindigt op zaterdagavond bij zonsondergang. De bezetter wist precies dat dit de avond was waarop gezinnen thuis bij elkaar zaten. Samen met zijn ouders werd het kleine kereltje, net als veel andere Joodse gezinnen in Leek meegenomen en gevangen gezet in het gemeentehuis van Leek. Ongetwijfeld stak ook hij zijn handjes uit naar zijn ouders en heeft één van hen hem opgetild, stijf tegen zich aangehouden en zo beschermend meegenomen. 
De volgende dag 28 november werd de kleine Izak Levij samen met nog 32 andere Leekster Joden op het station in Leek op de trein gezet en via Groningen naar het kamp Westerbork vervoerd. Niet lang daarna werd Izak Levij samen met veel anderen vermoord in Auschwitz.

Niet te bevatten, hoe diep kunnen sommigen zinken! Als ik dan onze 1-jarige kleinzoon zie die zijn handjes uitsteekt, dan is de wereld vaak zo oneerlijk. Zo ook voor  Sophie Oudgenoeg, één van de drie dochters van het gezin Oudgenoeg die woonden aan de Hessel Jan Smitstraat in Leek. Ook zij werd op dezelfde avond als Izak Levij opgepakt, weggevoerd en op 11 december 1942 in Auschwitz vergast. Samen met mijn moeder, die vroeger bij Sophie in de klas zat, hebben we een Stolpersteine voor haar geadopteerd en deze op vrijdag 6 mei 2016 bij haar toenmalige woning gelegd. Vanaf 1956 woonden wij met onze ouders tegenover deze woning. Op dat moment was het goed, dat je als kind niet wist wat zich daar had afgespeeld. Nu kijk ik met heel andere ogen naar deze woning, die er nog net zo uitziet als in 1942. 
Een paar maanden geleden had mijn moeder haar poëziealbum geopend op tafel voor mij klaarliggen. Aan de linkerkant was een nostalgisch plaatje geplakt waarop twee meisjes stonden met elk een bosje bloemen in de hand. Op de rechterkant stond een versje.

Beste Klaaske

Het oog des Heren, ziet door de kleren in ons gemoed, 
of ’t kleed niet fijn is, als ’t hart maar rein is, dan is het goed.

Ter herinnering van je vriendin Sophie Oudgenoeg. 
Leek, 9 februari 1936. 
 

Tot zover het versje. Toen mijn moeder van 96 sinds jaren haar poëziealbum doorbladerde ontdekte ze na 84 jaar weer het versje van Sophie. Bijzonder dat we op haar voorstel een aantal jaren geleden voor Sophie een Stolpersteine adopteerden. 
Sinds een paar jaar zit ik in het bestuur van 4-mei comité Leek. Met 75 jaar bevrijding in het vooruitzicht begonnen we vorig jaar voortvarend aan de voorbereiding voor 5 mei dit jaar. Vlak voor de uitbraak van het virus hadden we alle festiviteiten rond met activiteiten voor jong en oud. De dodenherdenking op 4 Mei zou zoals gewoonlijk in alle stilte verlopen. Toen beseften we nog niet dat 4 mei stiller zou worden dan ooit tevoren, want in verband met de maatregelen rond de bestrijding van het Corona-virus vinden er geen openbare herdenkingen en vieringen plaats. 
Wel is op 4 mei in alle stilte ’s morgens een krans gelegd bij het Joodse Schooltje en het monument. Overdag is er voor ieder de mogelijkheid om bij beide locaties bloemen te leggen. Zelf zal ik tijdens het leggen van bloemen ook Izak en Sophie herdenken. Het coronavirus kan ons veel afnemen, maar herdenken nooit, al zal het dit jaar stiller zijn dan ooit!

Jan Willem Slotema, lid van het 4 mei-comité Leek